Sau một thảm kịch, đừng chỉ hỏi: Nếu là tôi thì tôi sẽ làm gì?

Gần đây, cả xã hội bàng hoàng trước một vụ án đặc biệt nghiêm trọng ở Đồng Nai. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, một thanh niên 21 tuổi sau khi bị bạn gái 17 tuổi nói lời chia tay đã nảy sinh ý định giết cô gái. Rạng sáng, người này mang dao tìm cách đột nhập vào nhà bạn gái cũ, nhưng bất thành thì sau đó đi qua nhà hàng xóm và tấn công một gia đình không hề có mâu thuẫn với mình, khiến người mẹ và hai con nhỏ tử vong, người chồng bị thương nặng.

Một sự việc như vậy đương nhiên làm người ta giận dữ, sợ hãi và day dứt. Người ta hỏi một con người mới 21 tuổi đã lớn lên như thế nào để có thể phản ứng với việc bị từ chối tình cảm bằng một hành vi cực đoan như vậy. Người ta đau lòng cho một gia đình hoàn toàn không liên quan nhưng chỉ vì ở cạnh một căn nhà khác mà bỗng nhiên bị liên lụy, bị kéo vào một thảm kịch. Và như thường lệ, rất nhiều cuộc tranh luận lập tức chuyển sang câu hỏi: nếu mình rơi vào tình huống đó thì phải làm gì?

Có người bàn về luật tự vệ. Có người đặt giả định nếu được sở hữu công cụ phòng vệ mạnh hơn thì kết quả sẽ khác. Có người tranh luận rằng khi một người cầm dao đã vào nhà thì phải chọn giữa việc chống trả và mất mạng. Có người bắt đầu đưa ra những kịch bản rất chi tiết về việc phải đóng cửa thế nào, chạy theo hướng nào, phản công ra sao.

Tôi hiểu rằng đó là những nhu cầu chính đáng

Khi con người nhìn thấy một thảm kịch, bản năng đầu tiên là cố tìm một phương án để tự trấn an:

“Nếu chuyện đó xảy ra với mình, mình sẽ biết phải làm gì.”

Nhưng tôi nghĩ nếu giáo dục chỉ bắt đầu ở câu hỏi ấy thì chúng ta đã bắt đầu quá muộn.

Bởi thời điểm một kẻ đang mất kiểm soát cầm dao xuất hiện trong nhà lúc gần hai giờ sáng đã là đoạn cuối cùng của một chuỗi rất dài. Đến lúc ấy, không gian lựa chọn đã bị thu hẹp cực mạnh. Cơ thể bị đẩy vào trạng thái sinh tồn. Thời gian tính bằng giây. Người thân ở trong nguy hiểm. Bóng tối, cấu trúc căn nhà, vị trí từng người, khoảng cách, trạng thái của kẻ tấn công và rất nhiều yếu tố xảy ra cùng lúc.

Tôi không có ý định đứng ngoài một thảm kịch rồi nói rằng những người trong cuộc đáng lẽ phải làm thế này hay thế kia. Sau 1 sự việc "đã rồi", thì nó luôn khiến người ngoài tưởng rằng mọi thứ dễ hơn thực tế. Một con người đang ở trong tình thế sinh tử có thể không có bất cứ lựa chọn nào trong số những lựa chọn mà người ngồi trước màn hình bình tĩnh nghĩ ra vài ngày sau.

Điều tôi muốn nhìn là một câu hỏi rộng hơn:

Trước khi một tình thế nguy hiểm xuất hiện, chú

…