“Bảo Giang thiên tử xuất, bất chiến tự nhiên thành” — nếu đây không chỉ là một lời tiên tri_

Có một thời gian tôi rất tò mò về những câu sấm của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Giống như nhiều người, khi đọc những câu như “Bảo Giang thiên tử xuất, bất chiến tự nhiên thành”, điều đầu tiên tôi muốn biết là câu ấy đang dự đoán điều gì trong tương lai. Thiên tử là ai? Bảo Giang ở đâu? Có phải sẽ có một nhân vật đặc biệt xuất hiện? Có phải đây là một dấu mốc lịch sử nào đó của Việt Nam? Khi ấy, tôi nhìn câu sấm hoàn toàn dưới góc độ tiên tri.

Nhưng càng về sau, cách tôi nhìn con người thay đổi. Tôi bắt đầu quan sát cơ thể nhiều hơn, quan sát cách suy nghĩ hình thành, cách cảm xúc đi qua chúng ta, cách một người phản ứng khi sợ hãi, khi giận dữ, khi bị tổn thương hoặc khi cảm thấy an toàn. Tôi cũng quan sát trẻ em, quan sát cha mẹ, quan sát cách một gia đình vận hành và nhận ra rằng rất nhiều điều chúng ta gọi là “tính cách”, “ý chí”, “kỷ luật” hay “ngoan ngoãn” thực ra có một nền tảng sâu hơn rất nhiều ở phía dưới.

Và rồi một ngày, khi đọc lại câu “Bảo Giang thiên tử xuất, bất chiến tự nhiên thành”, tôi không còn chỉ nhìn thấy một lời tiên tri. Tôi bắt đầu thấy trong đó một mô hình về sự phát triển của con người, một mô hình có thể soi từ cấp độ cơ thể, đến cá nhân, gia đình và xa hơn nữa là xã hội.

Tất nhiên, đây là cách tôi đọc và suy ngẫm câu chữ ấy ở hiện tại. Tôi không cho rằng đây nhất định là dụng ý nguyên thủy của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Nhưng đôi khi giá trị của một văn bản cổ không chỉ nằm ở câu hỏi “người xưa muốn nói gì”, mà còn nằm ở câu hỏi “ngày hôm nay, chúng ta nhìn thấy điều gì từ đó”.

Bảo Giang có thể không chỉ là một con sông

Ngày trước, khi nghe hai chữ “Bảo Giang”, tôi dễ hình dung đó

…