Gần 60% học sinh Việt chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản, nhưng tôi lo cho cha mẹ hơn

Nội dung bài viết bắt đầu từ đây...

Theo kết quả PISA 2025 vừa được OECD công bố, chỉ khoảng 41% học sinh 15 tuổi của Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên về đọc hiểu, nghĩa là khoảng 59%, tức gần 60%, chưa đạt mức năng lực đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.

Điểm đọc hiểu trung bình của học sinh Việt Nam là 392, trong khi trung bình OECD là 461. Ở Mức 2, học sinh ít nhất phải có khả năng xác định ý chính của một văn bản có độ dài vừa phải, tìm thông tin theo những tiêu chí tương đối phức tạp và suy nghĩ về mục đích hoặc hình thức của văn bản khi được yêu cầu.

Bạn cần chú ý là: “gần 60% học sinh chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo PISA” không hoàn toàn giống với câu “60% học sinh Việt Nam đọc kém”. Câu thứ hai ngắn hơn, dễ trở thành tiêu đề hơn nhưng cũng rộng hơn nhiều so với thứ mà bài kiểm tra thực sự đo.

Việt Nam cũng lần đầu chuyển từ bài thi giấy sang bài thi trên máy tính ở kỳ PISA này, vì vậy ngay cả việc lấy điểm năm 2025 so với những kỳ trước rồi kết luận năng lực học sinh đang giảm cũng cần thận trọng.

Tuy vậy, điều làm tôi chú ý lại không hẳn nằm ở việc nên gọi kết quả ấy là “đọc kém” hay “chưa đạt mức cơ bản”, mà nằm ở phản ứng rất mạnh của mọi người khi nhìn thấy ba thứ được đặt cạnh nhau: 60% – học sinh – đọc kém.

Tôi không rõ chúng ta đang phản ứng với chữ “kém”, hay phản ứng với chính việc đọc, nhưng khi chúng đứng cùng nhau thì người ta lập tức có cảm giác rằng nền giáo dục đang thất bại. Trẻ đi học hơn mười năm, được dạy đọc từ những năm đầu tiên, vậy mà đến 15 tuổi có một tỷ lệ lớn chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản thì cảm giác thất bại đó cũng không khó hiểu.

Câu hỏi đáng để đi tiếp là: tại sao việc đọc lại quan trọng tới mức một con số như vậy có thể làm chúng ta lo lắng?

Đọc không chỉ là môn Ngữ văn

Khi còn nhỏ, chúng ta rất dễ đồng nhất khả năng đọc với việc nhận mặt chữ, đọc một đoạn văn thành tiếng mà không vấp rồi trả lời vài câu hỏi phía dưới. Nhưng càng đi xa trong giáo d

…