'Con không chịu đi học thì cho đi lao động để biết khổ: một bài học hay một

Hôm trước tôi đọc được một bài phân tích của một bạn mà tôi đánh giá là có tư duy phản biện rất tốt. Bạn ấy nói về một hiện tượng khá phổ biến trên mạng xã hội: khi con chán học, không muốn tới trường hoặc nói rằng muốn bỏ học, cha mẹ không ép ngay mà “đồng ý” với con, sau đó cho con trải nghiệm lao động nặng nhọc để đứa trẻ tự nhận ra rằng cuộc sống bên ngoài rất khổ, từ đó tự nguyện quay lại trường học.

Tôi đồng ý với phần lớn cách bạn ấy phân tích. Bài viết này không nhằm lặp lại những gì bạn ấy đã nói, mà tôi muốn đi sâu hơn bằng cách nhìn hiện tượng đó qua bốn tầng phát triển mà tôi thường sử dụng trong giáo dục: Being – Identity – Core Competencies – Behavior. Khi nhìn bằng bốn tầng này, chúng ta sẽ thấy câu chuyện “cho con đi làm để biết khổ rồi quay lại học” không chỉ là một kỹ thuật giáo dục có hiệu quả hay không. Nó cho thấy rất rõ cách người lớn đang hiểu về việc học, lao động, tiền bạc, cuộc đời và cuối cùng là hiểu về chính sự sống.

Điều thú vị là dưới những bài phản biện kiểu này thường có rất nhiều ý kiến phản đối. Trong khi tác giả đặt câu hỏi về việc dùng lao động như một hình phạt để làm trẻ sợ khổ, không ít người vẫn cho rằng đây là một cách dạy con rất thông minh. Họ nhìn thấy đứa trẻ cuối cùng quay lại trường và coi đó là bằng chứng rằng phương pháp đã thành công.

Tôi không ngạc nhiên về phản ứng ấy.

Có những niềm tin đã tồn tại quá lâu đến mức người ta không còn biết mình đang tin vào chúng. Muốn thay đổi một cấu trúc nhận thức như vậy, đôi khi người ta phải trả rất nhiều tiền để đi học với một thái độ cầu thị đủ lớn, hoặc phải tự mình dấn thân vào một quá trình phá vỡ con người cũ. Nếu không, chúng ta rất dễ dùng chính những niềm tin cũ để chống lại mọi góc nhìn mới.

Nếu bạn đọc bài này với mong muốn bảo vệ bằng được quan điểm rằng “trẻ lười học thì cứ cho đi làm nặng vài hôm là biết điều”, có thể bài viết sẽ khiến bạn khó chịu. Còn nếu bạn sẵn sàng tạm gác kết luận sang một bên và thử nhìn sâu hơn vào chuyện gì thực sự xảy ra phía dưới một Behavior, tôi nghĩ câu chuyện này đáng để chiêm nghiệm.

Mô típ quen thuộc: không muốn học thì cho đi làm để biết khổ

Tôi từng nhiều lần nhìn thấy những câu chuyện như vậy trên mạng nhưng trước đây không để tâm lắm, có lẽ vì con tôi còn nhỏ và chưa bư

…