Mọi hệ tư tưởng đều cần một ngày nghỉ hưu

Có một điều tôi ngày càng nhận ra khi quan sát con người, lịch sử và cách các gia đình vận hành: một tư tưởng có thể vô cùng hữu ích trong một giai đoạn, thậm chí có thể giúp một con người, một tổ chức hay một quốc gia vượt qua thời điểm khó khăn nhất. Nhưng chính vì nó từng quá hữu ích, con người rất dễ mắc một sai lầm khác: chúng ta bắt đầu tin rằng thứ đã cứu mình ngày hôm qua cũng phải là thứ dẫn đường cho mình mãi mãi.

Đó là lúc một công cụ bắt đầu biến thành đích đến.

Một hệ tư tưởng vốn được tạo ra để giải quyết một vấn đề cụ thể. Nó giúp con người tổ chức lại xã hội, tập hợp nguồn lực, đưa ra nguyên tắc hành động hoặc cùng nhau vượt qua một giai đoạn bất ổn. Trong thời điểm ấy, nó có thể cực kỳ hiệu quả. Người ta nhìn thấy kết quả, ghi nhớ công lao của nó, xây dựng niềm tin vào nó và bắt đầu truyền lại cho thế hệ sau.

Nhưng hoàn cảnh thay đổi.

Vấn đề cũ biến mất hoặc thay hình đổi dạng.

Con người thay đổi.

Công nghệ thay đổi.

Nhu cầu thay đổi.

Một thế hệ mới xuất hiện.

Trong khi đó, hệ tư tưởng cũ vẫn còn nguyên.

Và nếu con người không có đủ awareness để nhìn thấy rằng công cụ đã hoàn thành nhiệm vụ của nó, họ rất dễ đi từ:

“Chúng ta đã dùng tư tưởng này và nó từng giúp chúng ta.”

sang:

“Chúng ta phải tiếp tục sống theo tư tưởng này.”

Rồi cuối cùng:

“Đây là chúng ta.”

Khoảnh khắc ấy rất quan trọng.

Đó là lúc tư tưởng không còn là công cụ.

Nó trở thành identity.

Một cái bè rất hữu ích để qua sông, nhưng không phải để cõng trên lưng

Tôi thường hình dung hệ tư tưởng giống như một chiếc bè, giống khi Đức Phật nói về pháp.

Bạn đứng ở một bên sông và cần sang phía bên kia. Chiếc bè lúc ấy là một thứ cực kỳ quý giá. Không có nó, bạn có thể không vượt được dòng nước. Bạn chăm sóc nó, sử dụng nó và thậm chí biết ơn nó.

Nhưng sau khi đã sang được bờ bên kia, điều hợp lý nhất là gì?

Đặt chiếc bè xuống.

Không ai vì biết ơn chiếc bè đã cứu mình mà cõng nó trên lưng suốt phần đời còn lại.

Nhưng con người lại thường làm chính xác điều đó với tư tưởng.

Một nguyên tắc từng giúp chúng ta sống

…