Nội dung bài viết bắt đầu từ đây...

Cha mẹ đang chọn sai mục tiêu giáo dục cho con như thế nào?

Có một điều tôi ngày càng nhận ra trong quá trình quan sát trẻ nhỏ và quan sát cả chính mình khi làm cha mẹ: rất nhiều vấn đề parenting không bắt đầu từ việc cha mẹ thiếu phương pháp, mà bắt đầu từ việc cha mẹ chọn sai mục tiêu giáo dục ngay từ đầu. Khi mục tiêu đã được chọn sai, chúng ta có thể đọc rất nhiều sách, học rất nhiều kỹ thuật, nói những câu rất đúng, áp dụng những phương pháp rất hiện đại, nhưng cuối cùng vẫn chỉ đang cố tạo ra một hành vi đẹp hơn ở bề mặt.

Một tình huống rất đơn giản có thể cho thấy điều này khá rõ: hai đứa trẻ giành đồ chơi của nhau. Một đứa đang chơi một món đồ, đứa kia nhìn thấy, thích và lấy. Đứa đầu tiên phản ứng, hai đứa giằng co, khóc, đẩy nhau, thậm chí đánh nhau. Người lớn đứng bên cạnh bắt đầu suy nghĩ: mình nên làm gì?

Ngay tại thời điểm ấy, hầu hết cha mẹ sẽ vô thức chọn một mục tiêu. Người muốn dạy con chia sẻ sẽ nghĩ làm thế nào để con biết nhường. Người coi trọng ranh giới sẽ nghĩ làm thế nào để con biết bảo vệ đồ của mình. Người chú trọng lễ phép sẽ muốn con biết xin phép. Người coi trọng hòa thuận sẽ tìm cách để hai đứa biết chơi chung. Người sợ con yếu thế sẽ muốn con biết tự bảo vệ. Người sợ con hung hăng sẽ muốn con không đánh bạn.

Nhìn qua, tất cả những mục tiêu này đều rất hợp lý. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, tôi cho rằng phần lớn chúng vẫn chỉ dừng lại ở tầng rất nông của giáo dục. Chúng ta đang hỏi: “Làm thế nào để con cư xử theo cách tôi mong muốn?” Trong khi câu hỏi quan trọng hơn có lẽ phải là: “Thông qua sự kiện này, một con người như thế nào đang được hình thành bên trong con?”

Đó là hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

Khi Behavior trở thành mục tiêu cuối cùng của giáo dục

Trong phần lớn hoạt động giáo dục trẻ, người lớn thường bắt đầu từ hành vi. Con đánh bạn thì mục tiêu là con không đánh. Con không chia sẻ thì mục tiêu là con biết chia sẻ. Con giành đồ thì mục tiêu là con biết xin phép. Con sợ hãi thì mục tiêu là con mạnh dạn. Con không chào người lớn thì mục tiêu là con biết chào. Con tức giận thì mục tiêu là con biết bình tĩnh.

Về bản chất, đây đều là những Behavior Outcomes – những kết quả hành vi mà người lớn muốn nhìn thấy. Điều đó không có nghĩa những hành vi này không quan trọng. Một đứa trẻ tất nhiên cần học những cách ứng xử phù hợp để sống trong xã hội. Nhưng vấn đề xuất hiện khi chúng ta nhầm lẫn giữa hành vi cần thiết và mục tiêu sâu nhất của giáo dục.

Ví dụ, một đứa trẻ có thể được dạy rất tốt để nói: “Đâ

…