Bạn đã bao giờ rơi vào tình huống khó xử tột độ ở một sân chơi công cộng chưa? Con bạn đang vui vẻ với một món đồ chơi, và đột nhiên một đứa trẻ khác lao tới, giật phắt lấy nó. Hoặc ngược lại, chính con bạn là “kẻ đi giành giật”. Má bạn nóng bừng, tim đập nhanh, bạn nhìn con mình đang mếu máo khóc, rồi lại nhìn ánh mắt phán xét (trong tưởng tượng của bạn) từ các bậc phụ huynh khác. Phản ứng ngay lập tức của chúng ta thường là can thiệp, phân xử đúng sai, la mắng, hoặc bắt con phải chia sẻ.
Nhưng nếu tôi nói với bạn rằng, những khoảnh khắc căng thẳng này không phải là thảm họa, mà là một cơ hội vàng để dạy con những bài học quý giá nhất về cảm xúc, sự đồng cảm và cách giải quyết vấn đề thì sao?
Ngày hôm nay, tôi muốn chia sẻ một câu chuyện có thật của chính gia đình mình, một tình huống đã mở ra cho chúng tôi một góc nhìn hoàn toàn mới về cách ứng xử trong những cuộc “khủng hoảng đồ chơi” của con trẻ. Đó không chỉ là một câu chuyện, mà còn là một hành trình khám phá về thế giới nội tâm phức tạp và đẹp đẽ của những đứa trẻ.
Câu chuyện ở quán cà phê: Một cuộc “khủng hoảng” và cái kết bất ngờ
Chúng tôi có một cuộc gặp công việc và đã chọn một quán cà phê có khu vui chơi cho trẻ em để cậu con trai nhỏ của tôi có không gian hoạt động. Buổi gặp diễn ra suôn sẻ, và sau đó, chúng tôi có thêm thời gian để cùng con chơi đùa.
Không gian đang yên bình thì một bà mẹ khác cùng một cậu bé lớn hơn con tôi khoảng một tuổi bước vào. Ngay khi thấy con tôi đang ngồi trên một chiếc xe đồ chơi, cậu bé kia lập tức chạy lại và bắt đầu giành lấy. Tình huống trở nên căng thẳng.
[mycam_sell_content amount=”250000″]
Cậu bé kia một mực không buông, con trai tôi cũng không nhường, bắt đầu mếu máo, bật khóc và hướng ánh mắt cầu cứu về phía chúng tôi.
Mẹ của cậu bé kia vội vàng quát lớn: “Không được giành đồ của em! Đồ chơi chung mà, cho dù không phải đồ chơi chung thì con cũng không được làm thế! Con làm như thế là mẹ buồn đấy !”. Nhưng cậu bé vẫn cương quyết không buông tay.
Thú thật, trong một thoáng, bản năng trong tôi trỗi dậy. Tôi muốn con mình phải mạnh mẽ, phải biết giữ lấy thứ thuộc về mình, thậm chí là đẩy bạn kia ra. Tôi không muốn nhìn thấy con mình khóc lóc và trông yếu đuối. Nhưng lý trí đã giữ tôi lại. Tôi nhìn sang cậu bé kia, cũng đáng yêu, cũng dễ thương, và tôi biết rằng tâm hồn non nớt ấy cũng rất dễ bị tổn thương. Tôi thấy mắt bạn ấy đã rơm rớm, có lẽ vì không đạt được mục đích, và có lẽ còn đau hơn khi bị mẹ mắng trước mặt người lạ.
Trong thế giới của người lớn, hành động của cậu bé rõ ràng là “sai”. Nhưng tôi biết rằng trong thế giới tâm lý của trẻ em, không có đúng và sai theo cách chúng ta định nghĩa. Chỉ có cảm xúc, mong muốn, và việc những mong muốn đó có được người lớn ủng hộ hay không. Việc vừa không được ủng hộ, vừa bị quát mắng sẽ là một sự tổn thương lớn.
Chúng tôi đã hành động. Tôi và bà xã vội giơ tay ra, nhẹ nhàng ngăn người mẹ kia tiếp tục kéo con ra khỏi chiếc xe. Chúng tôi cho phép cuộc giằng co tiếp diễn. Chúng tôi cho phép con mình có cơ hội đối diện với một tình huống khó xử. Khi con trai tôi giơ tay cầu cứu, tôi đưa tay ra để con biết bố vẫn ở đây. Vợ tôi đứng bên cạnh, sẵn sàng ôm con vào lòng nếu con cần. Và quan trọng nhất, chúng tôi im lặng. Chúng tôi không cổ vũ, không phán xét, không đứng về phía nào, bởi vì chúng tôi biết cả hai đứa trẻ đều có thể bị tổn thương và cả hai đều cần cơ hội này để học hỏi. Vợ tôi khẽ gợi ý với người mẹ kia rằng trên tầng còn một chiếc xe tương tự. Cô ấy vội vàng chạy lên tìm.
Cuối cùng, sau một hồi giằng co, con trai tôi quyết định buông tay. Con quay lại, ôm chầm lấy mẹ và khóc. Đó là một khoảnh khắc rất “con người”: con đã cố gắng, con đã mệt mỏi, và con cần được an ủi.
Vừa lúc đó, người mẹ kia mang chiếc xe thứ hai xuống. Vợ tôi đang định ngồi xuống ngang tầm hai đứa trẻ để gợi ý chúng chơi cùng nhau thì một điều vô cùng bất ngờ đã xảy ra. Con trai tôi vui vẻ nhận chiếc xe mới, còn cậu bé kia, sau khi chạy chiếc xe mình vừa giành được một đoạn ngắn, đã chủ động quay lại và nhường nó cho con trai tôi.
Phép màu không dừng lại ở đó. Ít phút sau, hai đứa trẻ đã bắt đầu chơi cùng nhau. Tôi ra khu lắp ráp Lego và làm mẫu, cậu bé kia tò mò tiến tới, tự nhiên ngồi vào lòng tôi, cùng tôi chơi. Miệng thì gọi con trai tôi: “Come here!” để rủ chơi chung. Hóa ra, cậu bé đó cũng được dạy tiếng Anh và tiếng Trung, giống như con tôi. Chúng đã cùng nhau chơi cầu trượt, vượt cầu treo, và cười nói vui vẻ.
Tình huống này đã dạy cho chúng tôi, những người làm cha mẹ, những bài học vô giá.
Bốn bài học đắt giá rút ra từ câu chuyện
Bài học 1: Hãy là người lớn tử tế với mọi đứa trẻ, không chỉ con của bạn
Khi cậu bé kia ngồi vào lòng tôi và sau đó còn gọi tôi là “baba” (nghĩa là ba), tôi đã vô cùng xúc động. Một đứa trẻ sẽ không dễ dàng tin tưởng và gần gũi với một người lạ nếu chúng không cảm nhận được sự an toàn và ấm áp tuyệt đối.
Hành động của chúng tôi khi ngăn người mẹ kia la mắng con mình, và việc chúng tôi không phán xét cậu bé, đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: “Ở đây, cháu được an toàn. Cảm xúc của cháu được tôn trọng”. Trẻ em có một khả năng kỳ diệu trong việc cảm nhận sự tử tế và chân thành. Khi chúng ta đối xử tốt với tất cả những đứa trẻ xung quanh, không phân biệt con mình hay con người khác, chúng ta đang xây dựng một “vòng tròn an toàn” (circle of security) cho tất cả.
Bài học 2: Đừng dùng lý lẽ của người lớn với thế giới bản năng của trẻ
Mẹ của cậu bé kia đã làm điều mà hầu hết chúng ta sẽ làm: giải thích đúng sai. “Không được giành đồ”, “đồ chơi chung”… Những lời này hoàn toàn hợp lý với người lớn, nhưng lại gần như vô nghĩa với một đứa trẻ 2-3 tuổi.
Vỏ não trước trán (prefrontal cortex), khu vực chịu trách nhiệm cho việc ra quyết định, kiểm soát xung động, và lập luận logic, chỉ thực sự bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ sau 3 tuổi. Việc yêu cầu một đứa trẻ ở độ tuổi này phải “hiểu chuyện” và “biết điều” là không công bằng. Khi chúng ta la mắng hay cố gắng giảng giải, chúng ta không giải quyết được gốc rễ vấn đề mà chỉ khiến trẻ cảm thấy bối rối, sợ hãi và bị chối bỏ.
Bài học 3: Dạy con cách buông tay, thay vì cố giành giật
Khoảnh khắc con trai tôi buông tay khỏi chiếc xe là một bước ngoặt. Trong mắt nhiều người, đó có thể là một sự “thua cuộc”. Nhưng đối với chúng tôi, đó là một hành động dũng cảm. Con đã nhận ra rằng vòng tay của mẹ còn quan trọng hơn chiếc xe kia.
Và điều kỳ diệu đã xảy ra ngay sau đó: khi con tôi biết cách buông bỏ, cậu bé kia lại sẵn lòng chia sẻ. Sự chia sẻ thật sự không đến từ áp đặt, mà đến từ sự tự nguyện khi cảm thấy đủ đầy và an toàn. Khi một đứa trẻ học được cách buông bỏ một món đồ, chúng đang học một kỹ năng lớn hơn nhiều: khả năng đối mặt với sự thất vọng.
Bài học 4: Cho phép con được “sai” và nhìn vào nhu cầu đằng sau hành vi
Hành vi giành đồ chơi của cậu bé kia không phải là một hành vi đạo đức sai trái. Đó là sự thể hiện một nhu cầu, một mong muốn mãnh liệt. Vấn đề không nằm ở chiếc xe, mà là làm thế nào để đứa trẻ cảm thấy được lắng nghe, được tôn trọng, và được an toàn.
Tiến sĩ Ross Greene có một câu nói nổi tiếng: “Trẻ em sẽ làm tốt nếu chúng có thể” (Kids do well if they can). Khi một đứa trẻ có hành vi “xấu”, đó là vì chúng đang thiếu một kỹ năng nào đó để ứng phó. Nhiệm vụ của cha mẹ không phải là trừng phạt hành vi, mà là trở thành một “nhà thám tử” để tìm ra nhu cầu hoặc kỹ năng còn thiếu đằng sau hành vi đó.
Vậy, cha mẹ nên làm gì? Các bước hành động cụ thể
- Giữ Bình Tĩnh Tuyệt Đối: Hơi thở của bạn là chiếc neo cho cơn bão cảm xúc của trẻ. Khi bạn bình tĩnh, bạn truyền sự bình tĩnh đó cho con.
- Đến Gần và Đảm Bảo An Toàn: Nhẹ nhàng đặt tay lên món đồ chơi hoặc đứng giữa hai đứa trẻ để ngăn các hành vi gây hại. Nói một cách trung lập: “Bố/mẹ ở đây để đảm bảo mọi người đều an toàn”.
- Gọi Tên Cảm Xúc, Không Phán Xét: Trở thành người tường thuật cảm xúc: “Mẹ thấy cả hai con đều đang rất muốn chiếc xe này. Thật là khó xử quá!”.
- Không Vội Vàng Đưa Ra Giải Pháp: Chống lại sự thôi thúc muốn làm “quan tòa”. Sự im lặng của bạn tạo ra không gian cho trẻ tự tìm cách giải quyết.
- Trao Quyền và Gợi Ý (Nếu Cần): Với trẻ lớn hơn, bạn có thể hỏi: “Chúng ta có thể làm gì để cả hai bạn cùng vui không?”.
- An Ủi Người “Thua Cuộc”: Khi một đứa trẻ quyết định buông tay và khóc, hãy ở đó và xác nhận cảm xúc của con: “Mẹ biết con rất buồn. Mẹ ở đây với con”.
- Công Nhận Sự Hợp Tác: Khi trẻ tìm ra cách chơi chung, hãy ghi nhận điều đó: “Wow, hai con đã tìm ra cách để thay phiên nhau chơi. Thật tuyệt vời!”.